|
การสร้างและพัฒนามาตรฐาน เกณฑ์และตัวชี้วัดการพัฒนาผู้สูงอายุ1 น้ำผึ้ง มีศิล2 การสร้างและพัฒนามาตรฐาน เกณฑ์และตัวชี้วัดการพัฒนาผู้สูงอายุเป็นการศึกษาวิจัยที่ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานส่งเสริมสวัสดิภาพและพิทักษ์เด็ก เยาวชน ผู้ด้อยโอกาส คนพิการและผู้สูงอายุ (สท.) กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์เพื่อนำไปสู่การพัฒนาบริการสำหรับผู้สูงอายุให้สามารุเข้าถึงบริการอย่างทั่วถึง ครอบคลุม เป็นธรรม บริการมีมาตรฐานและคุณภาพ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) สร้างและพัฒนามาตรฐาน เกณฑ์ และตัวชี้วัดการพัฒนาผู้สูงอายุและให้หน่วยงาน/องค์กรที่ปฏิบัติงานด้านบริการสังคมสามารถนำไปใช้ ให้เกิดการส่งเสริมสวัสดิภาพ การคุ้มครองและพิทักษ์สิทธิแก่กลุ่มผู้สูงอายุ (2)เพื่อส่งเสริมให้ประชาคมเครือข่ายนำมาตรฐาน เกณฑ์ และตัวชี้วัดไปใช้ในการพัฒนาผู้สูงอายุให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี และมีความมั่นคงในการดำรงชีวิตอย่างทั่วถึง วิธีการดำเนินงานเป็นการศึกษาจากเอกสาร และการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ประกอบด้วยการประชุมเวทีระดมความคิดเห็นของกลุ่มเป้าหมาย รายภาค 4 ภาค และการนำเสนอผลการประชุมให้ประชาชนและผู้ส่วนได้ส่วนเสีย ได้มีส่วนร่วมสะท้อน ปรับปรุง เพิ่มเติมข้อมูลในการจัดทำมาตรฐานและตัวชี้วัด และนำเสนอผลการศึกษาจากเวทีภาค 4 ภาค สู่เวทีใหญ่ของส่วนกลางเพื่อพัฒนามาตรฐาน เกณฑ์และตัวชี้วัดให้มีความถูกต้องและเหมาะสมต่อการนำไปใช้ปฏิบัติกับหน่วยงานเครือข่ายกลุ่มเป้าหมายได้จริง ผลการศึกษา มาตรฐานการส่งเสริมสวัสดิภาพและคุ้มครองพิทักษ์สิทธิผู้สูงอายุ ประกอบด้วย 4 ข้อกำหนด 10 ดัชนี 81 ตัวชี้วัด โดยจัดแบ่งตัวชี้วัดออกเป็น 3 ประเภท คือ ระดับปัจเจกบุคคลหรือครอบครัว ระดับชุมชนและระดับสังคมหรือประเทศ ดังนี้ 1. ข้อกำหนดด้านความมั่นคงในชีวิตของผู้สูงอายุ 4 ดัชนีคือ ความมั่นคงด้านสุขภาพ ที่อยู่อาศัย ชีวิตครอบครัวและการอยู่ในชุมชน และความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน 1.1 ความมั่นคงด้านสุขภาพ มี 4 องค์ประกอบ คือ การป้องกันโรค การส่งเสริมสุขภาพ การรักษาพยาบาลและการฟื้นฟูสมรรถภาพ 29 ตัวชี้วัด
| องค์ประกอบ | ตัวชี้วัด | เกณฑ์ | | 1. การป้องกันโรค | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว-ร้อยละของผู้สูงอายุที่ประเมินตนเองว่าในรอบ 6 เดือนที่ผ่านมาตนเองมีสุขภาพดี |
ร้อยละ 80 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้รับการตรวจสุขภาพทั่วไปประจำปี | ร้อยละ 60 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ไม่สูบบุหรี่ | ร้อยละ 90 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ไม่ดื่มสุรา | ร้อยละ 90 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่มีน้ำหนักตัวอยู่ในเกณฑ์ปกติ | ร้อยละ 70 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนที่มีบุคคลากร/อาสาสมัครเยี่ยมเยียนผู้สูงอายุที่บ้าน |
ร้อยละ 70 | - ร้อยละของสถานบริการสุขภาพ ที่มีการจัดทำฐานข้อมูลด้านสุขภาพของผู้สูงอายุในชุมชน | ร้อยละ 70 | | - ร้อยละของสถานบริการสุขภาพที่มีกิจกรรมการป้องกันโรคของผู้สูงอายุ | ร้อยละ 70 | | ระดับสังคม/ประเทศชาติ - ร้อยละของหน่วยงานระดับชาติมีการจัดกิจกรรมให้ความรู้เพื่อการเตรียมตัวเข้าสู่วัยสูงอายุ |
ร้อยละ 70 | | 2. การส่งเสริมสุขภาพ | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่มีการออกกำลังกายอย่างน้อยไม่ต่ำกว่า 3 วัน ต่อ 1 สัปดาห์ |
ร้อยละ 60 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนที่มีการจัดบริเวณ สถานที่และอุปกรณ์ที่เหมาะสมกับการออกกำลังกายและพักผ่อน หย่อนใจ |
ร้อยละ 70 | | - ร้อยละของชมรม สมาคม กลุ่มผู้สูงอายุมีกิจกรรมเพื่อการส่งเสริมสุขภาพ | ร้อยละ60 | | 3. การรักษา พยาบาล | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่สามารถดูแลและรักษาโรคด้วยตนเองเมื่อเจ็บป่วยเล็กน้อย |
ร้อยละ 90 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้รับการรักษาพยาบาลจากสถานบริการสุขภาพเมื่อเจ็บป่วยมาก | ร้อยละ 90 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้รับหรือสิทธิการรักษาพยาบาล (บัตรทอง ประกันสังคม กรมธรรม์ ข้าราชการบำนาญ) | ร้อยละ 100 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนที่มีบุคคลากร/อาสาสมัครให้บริการสาธารณสุขแก่ผู้สูงอายุที่บ้าน |
ร้อยละ 50 | | - ร้อยละของสถานบริการสุขภาพที่มีเจ้าหน้าที่ประจำตลอดเวลาทำการ | ร้อยละ 100 | | ระดับสังคม/ชาติ -ร้อยละของหน่วยงานที่มีการให้บริการหน่วยสุขภาพเคลื่อนที่ในชุมชน |
ร้อยละ 70 | - ร้อยละของสถานบริการสุขภาพที่สามารถเบิกค่ารักษาพยาบาลจากต้นสังกัดให้แก่ผู้สูงอายุเมื่อใช้บริการผู้ป่วยนอก | ร้อยละ 50 | | - ร้อยละของสถานีบริการด้านสุขภาพมีพยาบาลวิชาชีพในการดูแลผู้สูงอายุ | ร้อยละ 70 | | - ร้อยละของสถานบริการสุขภาพมีช่องทางพิเศษหรือคลินิกสำหรับผู้สูงอายุ | ร้อยละ 90 | | 4. การฟื้นฟูสมรรถภาพ | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้รับการฟื้นฟูสมรรถภาพเมื่อเจ็บป่วยโดยตนเองหรือครอบครัว |
ร้อยละ 80 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้รับการฟื้นฟูสมรรถภาพเมื่อเจ็บป่วยโดยทีมสุขภาพ | ร้อยละ 80 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของหน่วยงานในชุมชนที่มีอาสาสมัคร/เจ้าหน้าที่ให้ความรู้แก่ผู้ดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะทุพพลภาพ |
ร้อยละ 80 | | - มีการสนับสนุนให้มีกิจกรรมเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพในชุมชน | มี/ไม่มี | | - ร้อยละของหน่วยงานในชุมชนที่มีการสนับสนุนให้เกิดการจัดตั้งเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุ | ร้อยละ 80 | | ระดับสังคม/ชาติ - ร้อยละของหน่วยงาน/สถานที่มีกิจกรรมเพื่อการ ฟื้นฟูภาวะทุพพลภาพ |
ร้อยละ 80 | | - มีการผลิต อบรมเพื่อเพิ่มบุคคลากรที่มีความรู้ด้านกายภาพบำบัดเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง | มี/ไม่มี | | - ร้อยละของหน่วยงานที่จัดอุปกรณ์และเครื่องช่วยสำหรับผู้สูงอายุ | ร้อยละ 80 |
1.2 ความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัย มี 2 องค์ประกอบ คือ การดำรงชีวิตประจำวันและสาธารณูปโภค ประกอบด้วย 8 ตัวชี้วัด
| องค์ประกอบ | ตัวชี้วัด | เกณฑ์ | | 1. การดำรงชีวิตประจำวัน | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่มีที่พักอาศัยของตนเอง |
ร้อยละ 70 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในบริเวณเดียวกัน/ใกล้เคียงกับลูกหลานหรือญาติ | ร้อยละ 70 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในที่พักอาศัยที่มั่นคงแข็งแรง | ร้อยละ 70 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในที่พักอาศัยที่มีการปรับปรุง/สร้างสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับผู้สูงอายุ |
ร้อยละ 60 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนที่มีการสนับสนุน/และให้ความรู้เพื่อปรับปรุงที่พักอาศัยที่เหมาะสมสำหรับผู้สูงอายุ |
ร้อยละ 60 | | 2 .สาธารณูป โภค | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในที่พักที่มีน้ำเพียงพอกับการอุปโภคบริโภคตลอดทั้งปี |
ร้อยละ 80 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในที่พักที่มีไฟฟ้าใช้ | ร้อยละ 80 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในที่พักที่มีการคมนาคมสะดวก สามารถติดต่อ กับสังคมภายนอกได้ | ร้อยละ 80 |
1.3 ความมั่นคงด้านชีวิตครอบครัวและการอยู่ในชุมชน มี 2 องค์ประกอบ คือ การได้อยู่กับครอบครัวและชุมชนที่สงบสุข และ การถ่ายทอดความรู้ ประกอบด้วย 10 ตัวชี้วัด | องค์ประกอบ | ตัวชี้วัด | เกณฑ์ | 1. การได้อยู่กับครอบครัวและชุมชนที่สงบสุข
| ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้รับการดูแลเอาใจใส่จากครอบครัว |
ร้อยละ 80 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่มีส่วนร่วมในกิจวัตรประจำวันของครอบครัว | ร้อยละ 80 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนที่มีการจัดกิจกรรมเพื่อการรวมกลุ่ม การพบปะสังสรรค์ของผู้สูงอายุ |
ร้อยละ 80 | | - ร้อยละของชุมชนที่มีการจัดกิจกรรมการยกย่องเชิดชูผู้สูงอายุ | ร้อยละ 90 | | - ร้อยละของชุมชนมีการบริจาคสิ่งของเพื่อช่วยเหลือผู้สูงอายุยากไร้ | ร้อยละ 70 | | ระดับสังคม/ชาติ - ร้อยละของผู้เลี้ยงดูผู้สูงอายุที่ได้รับการลดหย่อนภาษี |
ร้อยละ 100 | | - มีค่าตอบแทน/สวัสดิการให้กับอาสาสมัครที่ดูแลผู้สูงอายุ | มี/ไม่มี | | 2. การถ่ายทอดความรู้ | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่มีการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น/ทักษะชีวิตให้ลูกหลานในครอบครัวตนเอง |
ร้อยละ 70 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนที่มีการส่งเสริม/สนับสนุนให้ผู้สูงอายุเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้/ภูมิปัญญาสู่ชุมชน |
ร้อยละ 70 | | ระดับสังคม/ชาติ - ร้อยละของหน่วยงานที่มีการส่งเสริมให้มีการใช้ประโยชน์จากธนาคารสมอง |
ร้อยละ 60 |
1.4 ความมั่นคงด้านความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน มี 2 องค์ประกอบ คือ การรักษาความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินและการจัดสิ่งอำนวยความสะดวกให้แก่ผู้สูงอายุในที่สาธารณะ ประกอบด้วย 3 ตัวชี้วัด | องค์ประกอบ | ตัวชี้วัด | เกณฑ์ | | 1. การรักษาความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนที่มีการจัดตั้งหน่วยรักษาความปลอดภัยในชุมชน |
ร้อยละ 80 | | - ไม่มีผู้สูงอายุในชุมชนที่ประสบปัญหาถูกทารุณกรรม | ไม่มี/มี | | 2. การจัดสิ่งอำนวยความสะดวกให้แก่ ผู้สูงอายุในที่สาธารณะ | ระดับสังคม/ชาติ - ร้อยละของอาคารและสถานที่สาธารณะที่มีทางลาด ราวบันได ราวจับในห้องน้ำและสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ ให้แก่ผู้สูงอายุตามกฎหมาย | ร้อยละ 90 |
2. ข้อกำหนดด้านการศึกษาของผู้สูงอายุ มี 2 องค์ประกอบ คือ การเข้าถึงข้อมูลข่าวสารและการศึกษาตามอัธยาศัย ประกอบดัวย 7 ตัวชี้วัด คือ
| องค์ประกอบ | ตัวชี้วัด | เกณฑ์ | | 1. การเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว -ร้อยละของผู้สูงอายุรับทราบข้อมูลข่าวสารผ่านทางสื่อต่าง ๆ |
ร้อยละ 80 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้รับทราบข้อมูลข่าวสารจากผู้นำชุมชน/อาสาสมัคร | ร้อยละ 80 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนที่มีการเผยแพร่ความรู้ข้อมูล ข่าวสารด้านผู้สูงอายุผ่านสื่อชุมชน |
ร้อยละ 80 | | ระดับสังคม/ชาติ - ร้อยละของหน่วยงานที่มีการผลิตสื่อเพื่อผู้สูงอายุ |
ร้อยละ 60 | | - ร้อยละของหน่วยงานมีการเผยแพร่สิทธิของผู้สูงอายุผ่านสื่อต่าง ๆ | ร้อยละ 70 | | 2. การศึกษาตามอัธยาศัย | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว -ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้รับการศึกษาอบรมตามอัธยาศัย |
ร้อยละ 70 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนมีการจัดกิจกรรมให้ความรู้ตามความสนใจ ความต้องการของผู้สูงอายุ |
ร้อยละ 80 |
3. ข้อกำหนดด้านเศรษฐกิจของผู้สูงอายุ มี 3 องค์ประกอบ คือ การมีงานทำและมีรายได้ การมีหลักประกัน/การออมและได้รับการช่วยเหลือทางการเงินของรัฐ ประกอบด้วย 13 ตัวชี้วัด คือ | องค์ประกอบ | ตัวชี้วัด | เกณฑ์ | | 1. การมีงานทำและการมี รายได้ | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้รับเงินค่าใช้จ่ายจากลูกหรือเครือญาติ |
ร้อยละ 90 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ทำงานหรือมีรายได้เพียงพอกับค่าใช้จ่ายของตนเอง | ร้อยละ 70 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่มารับเงิน/บริการจากกองทุนผู้สูงอายุ | ร้อยละ 30 | | ระดับชุมชน - มีกิจกรรมส่งเสริมอาชีพและรายได้ให้แก่ผู้สูงอายุ |
ร้อยละ 60 | - มีการส่งเสริมและหาตลาดเพื่อรองรับผลิตภัณฑ์/บริการจากกลุ่มผู้สูงอายุ | ร้อยละ 60 | 2. การมี หลักประกันและการออม
| ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่มีการออมเงินในระบบ |
ร้อยละ 60 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่เป็นสมาชิกกลุ่มออมทรัพย์ | ร้อยละ 60 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้รับเงินบำนาญ/บำเหน็จ เงินประกันชราภาพของสำนักงานประกันสังคมและเงินจากบริษัทประกันชีวิต | ร้อยละ 30 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่เป็นสมาชิกฌาปนกิจสงเคราะห์ | ร้อยละ 80 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนที่มีการส่งเสริมให้เกิดการรวมกลุ่มการออมและการจัดสวัสดิการภาคประชาชน |
ร้อยละ 40 | | ระดับสังคม/ชาติ - มีมาตรการลดหย่อนภาษีรายได้ให้กับผู้สูงอายุ |
มี/ไม่มี | | 3. การช่วยเหลือทางการเงินของรัฐ | ระดับชุมชน - ร้อยละขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีการจัดสรรงบประมาณช่วยเหลือผู้สูงอายุยากไร้ |
ร้อยละ 100 | | ระดับสังคม/ชาติ - งบประมาณของรัฐด้านผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี |
เพิ่ม/ไม่เพิ่ม |
4. ข้อกำหนดด้านสังคมของผู้สูงอายุ ประกอบด้วย 4 ดัชนี คือ ด้านศาสนา ด้านนันทนาการ ด้านการมีส่วนร่วม และด้านการช่วยเหลือสังคม ประกอบด้วย 11 ตัวชี้วัด คือ | องค์ประกอบ | ตัวชี้วัด | เกณฑ์ | | 1. การปฏิบัติ ศาสนกิจ | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่สามารถปฏิบัติศาสนกิจตามศาสนาที่ตนนับถือ |
ร้อยละ 70 | | - ร้อยละของครอบครัวที่ส่งเสริมสนับสนุนให้ผู้สูงอายุสามารถปฏิบัติศาสนกิจทางศาสนาได้ | ร้อยละ 70 | | 2. การเข้าร่วมกิจกรรมนันทนาการ | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่ได้ไปท่องเที่ยว/เดินทางไปต่างสถานที่ในรอบ 1 ปีที่ผ่านมา |
ร้อยละ 60 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่มีกิจกรรมนันทนาการร่วมกับครอบครัว ภายในรอบ 1 ปีที่ผ่านมา | ร้อยละ 80 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของชุมชนที่จัดให้มีกิจกรรมนันทนาการ พบปะสังสรรค์ และเพื่อการท่องเที่ยว |
ร้อยละ 80 | | ระดับสังคม/ชาติ - ร้อยละของหน่วยงานภาครัฐที่มีการยกเว้น/ลดหย่อนค่าบริการใน การเข้าชมสถานที่ |
ร้อยละ 90 | 3. การมีส่วนร่วมการเมืองการปกครอง
| ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่เข้ามามีส่วนร่วมในการแสดงความเห็น ประชาพิจารณ์ ตรวจสอบนโยบายของรัฐและท้องถิ่น |
ร้อยละ 60 | | - ร้อยละของผู้สูงอายุที่มาใช้สิทธิเลือกตั้งในทุกระดับ | ร้อยละ 60 | | ด้านชุมชน - ร้อยละของหน่วยงานในชุมชนที่มีกรรมการ/ที่ปรึกษาเป็นผู้สูงอายุ |
ร้อยละ 60 | | 4. การช่วยเหลือสังคม/เป็นที่พึ่งทางใจ | ระดับปัจเจกบุคคล/ครอบครัว - ร้อยละของผู้สูงอายุที่เป็นที่พึ่งทางใจและที่ปรึกษาให้แก่บุคคลอื่น |
ร้อยละ 60 | | ระดับชุมชน - ร้อยละของกลุ่ม/ชมรม ผู้สูงอายุที่มีการจัดกิจกรรมช่วยเหลือ/บำเพ็ญประโยชน์เพื่อสังคม |
ร้อยละ70 |
บทสรุป มาตรฐาน เกณฑ์และตัวชี้วัดการพัฒนาผู้สูงอายุได้มีการนำไปทดลองใช้ใน 4 จังหวัดนำร่องคือ พิษณุโลก นครราชสีมา ตราดและพัทลุง เพื่อจัดเก็บข้อมูลด้านการส่งเสริม สวัสดิภาพและคุ้มครองพิทักษ์สิทธิของผู้สูงอายุอย่างเป็นระบบก่อนที่จะมีการประเมินผลและปรับปรุงแก้ไขมาตรฐานเพื่อนำไปใช้ต่อไป บรรณานุกรม พระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546 แผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2545 - 2564) นโยบายและมาตรการผู้สูงอายุระยะยาว (พ.ศ. 2535 - 2554) สำนักมาตรฐานการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ สำนักงานปลัดกระทรวง กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์, ข้อมูลเบื้องต้นมาตรฐานและตัวชี้วัดการพัฒนาสังคมและความ มั่นคงของมนุษย์, เอกสารวิชาการ สมพ. 1 ลำดับที่ 10 เล่มที่3/2547, 2547.
สำนักส่งเสริมและพิทักษ์ผู้สูงอายุ สำนักงานส่งเสริมสวัสดิภาพและพิทักษ์เด็ก เยาวชน ผู้ด้อยโอกาส คนพิการ และผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์, สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย. กรุงเทพฯ. โรงพิมพ์สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ,2547.
 . มาตรฐานการส่งเสริมสวัสดิภาพและคุ้มครอง พิทักษ์สิทธิผู้สูงอายุ.กรุงเทพฯ.อัดสำเนา, 2549.
|
